Wybiórczość pokarmowa u dziecka a Integracja Sensoryczna

Wybiórczość pokarmowa u dziecka a Integracja Sensoryczna – kiedy jedzenie staje się trudnością?

Wybiórczość pokarmowa u dziecka może przejawiać się odmawianiem nowych produktów, jedzeniem bardzo ograniczonej liczby potraw, akceptowaniem wyłącznie określonych konsystencji, marek, kolorów lub sposobów podania jedzenia. Dla części dzieci jest to przejściowy etap rozwoju, natomiast u innych trudności są bardziej nasilone i mogą wpływać na zdrowie, rozwój oraz codzienne funkcjonowanie całej rodziny.

Rodzice często zauważają, że dziecko je tylko kilka znanych produktów, nie chce próbować niczego nowego, odrzuca potrawę po samym spojrzeniu albo zapachu, reaguje odruchem wymiotnym na określoną konsystencję, nie toleruje mieszania produktów na talerzu lub akceptuje jedzenie wyłącznie wtedy, gdy wygląda zawsze tak samo.

Takie zachowania nie zawsze wynikają z uporu, rozpieszczania albo niewłaściwych zasad przy stole. Jedną z możliwych przyczyn może być sposób, w jaki układ nerwowy dziecka odbiera i przetwarza smak, zapach, dotyk, temperaturę oraz informacje płynące z jamy ustnej.

Wybiórczość pokarmowa może mieć jednak również inne podłoże. Trudności mogą wiązać się między innymi z nieprawidłowym żuciem i połykaniem, refluksem, alergią, bólem, problemami gastroenterologicznymi, budową jamy ustnej, napięciem mięśniowym, lękiem, wcześniejszym zakrztuszeniem albo negatywnymi doświadczeniami związanymi z jedzeniem.

Dlatego nie należy zakładać, że każda wybiórczość pokarmowa wynika z zaburzeń Integracji Sensorycznej. Ważne jest spojrzenie na całe funkcjonowanie dziecka i w razie potrzeby współpraca kilku specjalistów.

Jeżeli mieszkasz w Niepołomicach lub okolicach i zauważasz, że trudności z jedzeniem występują razem z nadwrażliwością na dotyk, zapachy, ubrania, hałas albo inne bodźce, możesz skonsultować funkcjonowanie sensoryczne dziecka w Centrum Rozwoju ISkierka w Niepołomicach.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest wybiórczość pokarmowa, jaki może mieć związek z Integracją Sensoryczną, jakie zachowania warto obserwować, czego nie robić podczas posiłków oraz kiedy potrzebna jest konsultacja medyczna, neurologopedyczna, dietetyczna albo terapeutyczna.

Zobacz również: Co to jest Integracja Sensoryczna?

Czym jest wybiórczość pokarmowa u dziecka?

Wybiórczość pokarmowa oznacza ograniczone akceptowanie produktów lub potraw. Dziecko może jeść mało różnorodnie, odrzucać nowe jedzenie albo wybierać produkty według bardzo konkretnych cech.

O wyborze jedzenia mogą decydować między innymi:

• smak,
• zapach,
• kolor,
• temperatura,
• konsystencja,
• kształt,
• marka produktu,
• opakowanie,
• sposób pokrojenia,
• ułożenie na talerzu,
• miejsce spożywania posiłku,
• osoba przygotowująca jedzenie.

Dziecko może na przykład akceptować ziemniaki w formie frytek, ale odmawiać puree. Może jeść jabłko bez skórki, lecz nie tolerować całego owocu. Może lubić makaron bez sosu, ale odrzucać go po dodaniu nawet niewielkiej ilości innego składnika.

U części dzieci lista akceptowanych produktów stopniowo się rozszerza. U innych pozostaje bardzo krótka albo z czasem jeszcze bardziej się zmniejsza.

Znaczenie ma nie tylko liczba produktów. Ważne jest również to, czy dziecko:

• otrzymuje odpowiednio zróżnicowane składniki odżywcze,
• rośnie i przybiera na wadze zgodnie z zaleceniami lekarza,
• potrafi bezpiecznie gryźć i połykać,
• je bez bólu,
• uczestniczy w posiłkach rodzinnych,
• odczuwa duży lęk przed jedzeniem,
• reaguje silnym stresem na nowe produkty,
• unika całych grup produktów,
• ma trudności także w przedszkolu lub szkole.

Wybiórczość pokarmowa jest więc pojęciem szerokim. Może obejmować łagodną niechęć do części potraw, ale również bardzo nasilone trudności, które wymagają specjalistycznej diagnostyki.

Czy wybiórczość pokarmowa jest normalnym etapem rozwoju?

Wiele dzieci przechodzi okres większej ostrożności wobec nowego jedzenia. Może to pojawić się szczególnie wtedy, gdy dziecko zaczyna wyraźniej zaznaczać własne preferencje, staje się bardziej samodzielne i chce mieć wpływ na decyzje dotyczące posiłków.

Przejściowa niechęć do nowych produktów nie musi oznaczać problemu. Dziecko może potrzebować wielu spokojnych kontaktów z potrawą, zanim zdecyduje się jej spróbować.

Typowa ostrożność wobec jedzenia zwykle nie powoduje znacznego zaburzenia funkcjonowania. Dziecko nadal akceptuje produkty z różnych grup, potrafi usiąść przy stole, stopniowo poznaje nowe smaki i nie reaguje silnym lękiem na sam widok jedzenia.

Większej uwagi wymaga sytuacja, w której dziecko:

• je bardzo mało produktów,
• z czasem usuwa z jadłospisu kolejne potrawy,
• akceptuje wyłącznie jedną konsystencję,
• unika całych grup produktów,
• odmawia jedzenia poza domem,
• reaguje paniką na nową potrawę,
• ma odruch wymiotny przy samym kontakcie z jedzeniem,
• nie potrafi bezpiecznie gryźć lub połykać,
• traci masę ciała albo nie przybiera prawidłowo,
• odczuwa ból podczas lub po jedzeniu,
• regularnie krztusi się podczas posiłków,
• każdy posiłek staje się źródłem silnego napięcia.

W takich sytuacjach nie należy wyłącznie czekać, aż dziecko „z tego wyrośnie”. Potrzebna może być dokładniejsza ocena przyczyny trudności.

Jaki związek ma Integracja Sensoryczna z jedzeniem?

Jedzenie jest złożoną czynnością sensoryczno-ruchową. Dziecko musi zobaczyć potrawę, poczuć jej zapach, zaakceptować kontakt z dłońmi i ustami, ocenić temperaturę, rozpoznać smak, poradzić sobie z konsystencją, odpowiednio gryźć, przesuwać pokarm językiem i bezpiecznie go połknąć.

Podczas jednego posiłku układ nerwowy przetwarza jednocześnie wiele informacji. Znaczenie mają między innymi:

• wzrok,
• węch,
• smak,
• dotyk,
• temperatura,
• czucie głębokie w obrębie szczęki,
• praca języka i policzków,
• koordynacja oddychania i połykania,
• pozycja ciała przy stole,
• dźwięki w otoczeniu,
• ogólny poziom pobudzenia dziecka.

Jeżeli dziecko odbiera część tych bodźców zbyt intensywnie, jedzenie może być dla niego nieprzyjemne lub przytłaczające. Jeśli odbiera je zbyt słabo, może poszukiwać bardzo mocnych smaków, twardych produktów i intensywnego gryzienia.

Trudności sensoryczne mogą więc wpływać na wybory żywieniowe, ale nie są jedyną możliwą przyczyną. Ocena powinna obejmować także umiejętności oralno-motoryczne, stan zdrowia i wcześniejsze doświadczenia dziecka.

Nadwrażliwość sensoryczna a wybiórczość pokarmowa

Dziecko nadwrażliwe może odbierać smak, zapach, temperaturę lub kontakt pokarmu z jamą ustną jako zbyt intensywny. Potrawa, która dla dorosłego ma łagodny smak, dla dziecka może być bardzo wyrazista. Niewielka grudka może wywołać silny dyskomfort albo odruch wymiotny.

Dziecko może unikać:

• miękkich i kleistych konsystencji,
• produktów z grudkami,
• potraw mieszanych,
• sosów,
• zup,
• mięsa,
• owoców ze skórką,
• warzyw o intensywnym zapachu,
• produktów mokrych,
• potraw o zmiennej konsystencji,
• bardzo ciepłego jedzenia,
• nowych smaków.

Często wybiera potrawy przewidywalne. Suchy herbatnik, określony rodzaj pieczywa albo konkretny jogurt zwykle wyglądają i smakują podobnie przy każdym podaniu. Owoc, warzywo czy domowe danie mogą natomiast różnić się smakiem, dojrzałością, twardością i zapachem.

Ta przewidywalność może dawać dziecku poczucie bezpieczeństwa.

Objawami nadwrażliwości oralnej mogą być:

• odruch wymiotny przy określonych konsystencjach,
• wypluwanie nawet niewielkich kawałków,
• niechęć do mycia zębów,
• unikanie dotykania okolicy ust,
• niechęć do brudzenia twarzy,
• odmowa jedzenia produktów dotykających się na talerzu,
• silna reakcja na zapach potrawy,
• akceptowanie wyłącznie jedzenia o jednolitej strukturze.

Więcej o nadmiernych reakcjach na bodźce przeczytasz w artykule Nadwrażliwość sensoryczna u dziecka.

Podwrażliwość oralna a sposób jedzenia

Podwrażliwość w obrębie jamy ustnej oznacza, że dziecko może potrzebować mocniejszych bodźców, aby wyraźnie poczuć pokarm i pracę mięśni szczęki.

Może preferować:

• produkty twarde,
• pokarmy chrupiące,
• intensywne smaki,
• kwaśne produkty,
• bardzo zimne jedzenie,
• wyraźnie przyprawione potrawy,
• długie i mocne żucie.

Dziecko może również:

• gryźć rękawy,
• żuć ołówki,
• wkładać przedmioty do ust,
• brać zbyt duże kęsy,
• wypełniać usta dużą ilością jedzenia,
• jeść bardzo szybko,
• nie zauważać resztek pokarmu na twarzy,
• mieć trudność z oceną ilości jedzenia w ustach.

Takie zachowania mogą zwiększać ryzyko zakrztuszenia, dlatego nie powinny być traktowane wyłącznie jako nietypowa preferencja sensoryczna. Jeśli dziecko bierze zbyt duże kęsy, ma trudności z gryzieniem albo regularnie się krztusi, konieczna jest specjalistyczna ocena bezpieczeństwa jedzenia.

Więcej o potrzebie intensywnych bodźców przeczytasz w artykule Podwrażliwość sensoryczna u dziecka.

Nadwrażliwość na zapachy

Zapach jedzenia pojawia się jeszcze przed jego spróbowaniem. Dziecko może odrzucić potrawę już podczas przygotowywania posiłku albo wejścia do kuchni.

Trudne mogą być zapachy:

• gotowanego mięsa,
• ryb,
• jajek,
• warzyw,
• zup,
• przypraw,
• produktów fermentowanych,
• jedzenia innych osób.

Dziecko może zatykać nos, odchodzić od stołu, otwierać okno, skarżyć się na mdłości albo odmawiać wejścia do pomieszczenia.

Silna reakcja na zapach nie musi oznaczać braku kultury przy stole. Dla dziecka bodziec może być rzeczywiście bardzo intensywny.

Pomocne może być:

• wietrzenie pomieszczenia,
• podawanie niewielkiej ilości nowego produktu,
• oddzielenie nowej potrawy od akceptowanego jedzenia,
• unikanie presji na natychmiastowe spróbowanie,
• umożliwienie spokojnego odejścia od intensywnego zapachu.

Nadwrażliwość na wygląd jedzenia

Wygląd potrawy może mieć duże znaczenie dla dziecka. Niektóre dzieci odrzucają jedzenie z powodu koloru, kształtu, nierównej powierzchni albo obecności widocznych składników.

Dziecko może:

• jeść wyłącznie produkty w jednym kolorze,
• odrzucać potrawy z zielonymi elementami,
• nie tolerować sosu na talerzu,
• usuwać najmniejsze okruszki lub przyprawy,
• odmawiać jedzenia uszkodzonego produktu,
• akceptować konkretny kształt makaronu,
• nie jeść kanapki pokrojonej inaczej niż zwykle,
• odrzucać produkty o nieregularnym wyglądzie.

Wzrok może więc uruchomić reakcję obronną jeszcze przed kontaktem jedzenia z ustami.

Konsystencja jedzenia a wybiórczość pokarmowa

Konsystencja jest jedną z najczęstszych cech decydujących o akceptacji produktu. Dziecko może dobrze tolerować pokarmy chrupiące, ale odrzucać miękkie. Może akceptować gładkie puree, lecz nie radzić sobie z grudkami.

Do konsystencji często odrzucanych należą:

• kleiste,
• śliskie,
• włókniste,
• ziarniste,
• grudkowate,
• mokre,
• ciągnące,
• mieszane,
• zmieniające się podczas gryzienia.

Dziecko może odrzucać produkty takie jak jogurt z kawałkami owoców, zupa z dodatkami, mięso o nierównej strukturze, pomidor ze skórką albo kanapka zawierająca kilka składników.

Trudność z konsystencją może wynikać z nadwrażliwości, ale także z niedojrzałych umiejętności gryzienia i przesuwania pokarmu. Jeśli dziecko nie radzi sobie z pokarmem odpowiednim do wieku, potrzebna jest ocena specjalisty zajmującego się karmieniem i połykaniem.

Czy dziecko jest wybredne, czy ma realną trudność?

Określenie „wybredne dziecko” często sugeruje celowe zachowanie. Tymczasem odmawianie jedzenia może pełnić funkcję ochronną. Dziecko może unikać produktu, który wcześniej wywołał ból, zakrztuszenie, nudności, odruch wymiotny albo silne przeciążenie sensoryczne.

O większym nasileniu trudności mogą świadczyć:

• bardzo krótka lista akceptowanych produktów,
• stałe usuwanie kolejnych potraw,
• brak akceptacji nowych produktów przez długi czas,
• silny lęk przed jedzeniem,
• płacz na widok nowej potrawy,
• odruch wymiotny przed spróbowaniem,
• unikanie wspólnych posiłków,
• jedzenie tylko w jednym miejscu,
• akceptowanie wyłącznie konkretnych marek,
• duży stres całej rodziny podczas posiłków,
• problemy zdrowotne lub żywieniowe.

W takiej sytuacji nie warto sprowadzać problemu do braku dyscypliny. Należy poszukać rzeczywistej przyczyny.

Najczęstsze objawy sensorycznej wybiórczości pokarmowej

Możliwy udział trudności sensorycznych warto rozważyć, gdy problemy z jedzeniem występują razem z innymi nietypowymi reakcjami na bodźce.

Dziecko może:

• unikać brudzenia rąk,
• nie lubić dotykania mokrych produktów,
• reagować silnie na mycie twarzy,
• nie tolerować mycia zębów,
• unikać piasku, farb i mas plastycznych,
• nie tolerować metek i szwów,
• silnie reagować na zapachy,
• zatykać uszy przy dźwiękach kuchennych,
• akceptować wyłącznie określone konsystencje,
• wypluwać produkty o nierównej strukturze,
• jeść tylko jedzenie o określonej temperaturze,
• nie tolerować stykania się produktów,
• potrzebować intensywnych smaków,
• gryźć ubrania i przedmioty,
• unikać dotykania okolicy ust.

Pojedynczy objaw nie potwierdza trudności sensorycznych. Znaczenie ma cały profil funkcjonowania dziecka.

Przeczytaj również: Objawy zaburzeń Integracji Sensorycznej.

Wybiórczość pokarmowa a trudności z gryzieniem

Dziecko może odrzucać produkty nie dlatego, że nie lubi ich smaku, ale dlatego, że nie potrafi skutecznie ich rozdrobnić.

Trudności z gryzieniem mogą być widoczne, gdy dziecko:

• przetrzymuje pokarm w policzkach,
• bardzo długo żuje,
• wypluwa twardsze fragmenty,
• połyka niedokładnie pogryzione kawałki,
• unika mięsa, skórek i produktów włóknistych,
• preferuje papki i produkty rozpływające się w ustach,
• szybko męczy się podczas jedzenia,
• ma trudność z przesuwaniem pokarmu językiem,
• często kaszle albo krztusi się przy posiłku.

Takie objawy wymagają oceny funkcji jamy ustnej, żucia i połykania. Sama terapia Integracji Sensorycznej może nie być wystarczająca.

Wybiórczość pokarmowa a trudności z połykaniem

Trudności z połykaniem wymagają szczególnej uwagi, ponieważ mogą wpływać na bezpieczeństwo dziecka.

Sygnałami ostrzegawczymi są:

• częste krztuszenie,
• kaszel podczas jedzenia lub picia,
• zmiana głosu po połknięciu,
• trudność z oddychaniem podczas posiłku,
• bardzo długie posiłki,
• wyciekanie jedzenia z ust,
• regularne wymioty,
• odmowa przyjmowania płynów,
• nawracające infekcje dróg oddechowych,
• wyraźne zmęczenie podczas jedzenia.

W takich sytuacjach potrzebna jest konsultacja medyczna i specjalistyczna ocena karmienia oraz połykania. Nie należy samodzielnie zwiększać trudności konsystencji ani prowadzić ćwiczeń bez zaleceń.

Wybiórczość pokarmowa a ból i problemy zdrowotne

Dziecko może odmawiać jedzenia, ponieważ kojarzy je z bólem lub dyskomfortem. Dotyczy to między innymi problemów stomatologicznych, refluksu, zaparć, alergii, nietolerancji, chorób przewodu pokarmowego albo bólu brzucha.

Warto skonsultować dziecko z lekarzem, gdy występują:

• ból podczas jedzenia,
• ból brzucha,
• częste wymioty,
• refluks,
• zaparcia,
• biegunki,
• krew w stolcu,
• wysypki,
• obrzęk,
• trudności z oddychaniem,
• utrata masy ciała,
• brak prawidłowego wzrastania,
• niedobory żywieniowe,
• nagła zmiana sposobu jedzenia.

Objawów zdrowotnych nie należy tłumaczyć wyłącznie nadwrażliwością sensoryczną.

Kiedy wybiórczość pokarmowa wymaga pilnej konsultacji?

Nie należy zwlekać z kontaktem z lekarzem, gdy jedzenie lub picie może być niebezpieczne albo gdy trudności wpływają na stan zdrowia dziecka.

Pilnej oceny wymagają szczególnie:

• problemy z oddychaniem podczas posiłku,
• sinienie,
• poważne zakrztuszenie,
• częste krztuszenie się,
• odmowa przyjmowania płynów,
• objawy odwodnienia,
• znaczna utrata masy ciała,
• brak prawidłowego przyrostu masy ciała,
• silny ból,
• nawracające wymioty,
• reakcja alergiczna,
• nagła utrata wcześniej akceptowanych umiejętności jedzenia.

W takiej sytuacji pierwszym krokiem nie jest diagnoza SI, ale zapewnienie dziecku odpowiedniej pomocy medycznej.

Czego nie robić przy wybiórczości pokarmowej?

Presja może zwiększać lęk, napięcie i niechęć dziecka do jedzenia. Posiłek zaczyna wtedy kojarzyć się z konfliktem, oceną i brakiem kontroli.

Warto unikać:

• zmuszania do jedzenia,
• wkładania jedzenia do ust wbrew woli dziecka,
• straszenia konsekwencjami,
• zawstydzania,
• porównywania z rodzeństwem,
• przetrzymywania przy stole do zjedzenia porcji,
• ukrywania nowych produktów bez wiedzy dziecka,
• odbierania wszystkich bezpiecznych produktów,
• gwałtownego zmieniania jadłospisu,
• łączenia deseru z nagrodą za zjedzenie trudnego produktu,
• samodzielnego stosowania intensywnych ćwiczeń oralnych,
• ignorowania krztuszenia, bólu i wymiotów.

Spokojne granice są potrzebne, ale nie powinny prowadzić do walki o każdy kęs.

Jak wspierać dziecko podczas posiłków?

Zadbaj o przewidywalność

Stałe pory posiłków i podobny przebieg przygotowania pomagają dziecku wiedzieć, czego się spodziewać.

Warto uprzedzać o:

• porze posiłku,
• miejscu jedzenia,
• planowanych produktach,
• obecności nowej potrawy,
• zmianie opakowania lub marki.

Zapewnij bezpieczny produkt

Na stole powinien znaleźć się przynajmniej jeden produkt, który dziecko zwykle akceptuje. Obecność znanego jedzenia może zmniejszać napięcie.

Nie oznacza to przygotowywania nieograniczonej liczby osobnych posiłków. Chodzi o umożliwienie dziecku spokojnego uczestnictwa przy stole.

Podawaj małe porcje

Duża ilość nowego jedzenia może być przytłaczająca. Na początku wystarczy bardzo mały fragment produktu znajdujący się obok znanej potrawy.

Pozwól poznawać bez obowiązku jedzenia

Kontakt z produktem może obejmować:

• patrzenie,
• podawanie drugiej osobie,
• nakładanie na talerz,
• dotykanie sztućcem,
• wąchanie,
• dotykanie dłonią,
• oblizanie,
• małe spróbowanie.

Nie każde spotkanie z produktem musi kończyć się jego połknięciem.

Zadbaj o stabilną pozycję

Dziecko powinno siedzieć stabilnie, z odpowiednim podparciem tułowia i stóp. Niestabilna pozycja może utrudniać pracę jamy ustnej i zwiększać zmęczenie.

Ogranicz nadmiar bodźców

Podczas posiłku warto ograniczyć głośną muzykę, telewizor, intensywne zapachy i dużą liczbę przedmiotów na stole.

Niektóre dzieci lepiej jedzą w spokojnym otoczeniu, ale ekran nie powinien być jedynym sposobem umożliwiającym przyjęcie posiłku bez wcześniejszej oceny przyczyny trudności.

Czy należy przemycać jedzenie?

Ukrywanie nowego produktu w znanej potrawie może czasem zwiększyć ilość spożywanego składnika, ale niesie również ryzyko utraty zaufania. Jeżeli dziecko odkryje zmianę, może przestać jeść również produkt, który wcześniej uważało za bezpieczny.

W przypadku dzieci z silną potrzebą przewidywalności lepiej jasno informować o składzie i stopniowo wprowadzać zmiany.

Jeśli modyfikacja przepisu jest elementem planu przygotowanego przez specjalistę, powinna być prowadzona świadomie, małymi krokami i z obserwacją reakcji dziecka.

Czy nagradzać dziecko za jedzenie?

Nagroda może skłonić dziecko do chwilowego spróbowania produktu, ale nie zawsze buduje trwałą akceptację. Może także utrwalać przekonanie, że trudne jedzenie jest karą, którą trzeba znieść, aby otrzymać coś lepszego.

Lepsze jest wzmacnianie odwagi i udziału w procesie, na przykład:

• „Zgodziłeś się, aby nowy produkt leżał na talerzu”,
• „Dotknęłaś go widelcem”,
• „Powiedziałeś, jaki ma zapach”,
• „Spróbowałaś małego kawałka i powiedziałaś, co czujesz”.

Nie należy jednak wywierać presji na wykonywanie kolejnych kroków szybciej, niż dziecko jest gotowe.

Jak wprowadzać nowe produkty?

Nowy produkt najlepiej wprowadzać stopniowo i w otoczeniu znanego jedzenia. Pomocne może być wykorzystanie podobieństwa między potrawami.

Można rozpocząć od produktu podobnego pod względem:

• koloru,
• kształtu,
• smaku,
• temperatury,
• konsystencji,
• sposobu podania.

Jeżeli dziecko akceptuje określony rodzaj pieczywa, kolejnym krokiem może być bardzo podobne pieczywo innej marki, a nie zupełnie nowa potrawa o odmiennej strukturze i zapachu.

Proces może obejmować wiele powtórzeń. Brak zjedzenia produktu podczas pierwszych prób nie oznacza niepowodzenia.

Wybiórczość pokarmowa w przedszkolu i szkole

Jedzenie poza domem może być trudniejsze z powodu hałasu, intensywnych zapachów, obecności innych dzieci, odmiennego sposobu podania oraz presji czasu.

Dziecko może:

• nie jeść w placówce,
• akceptować wyłącznie jedzenie przyniesione z domu,
• odmawiać wejścia do stołówki,
• zatykać nos,
• reagować płaczem,
• jeść bardzo wolno,
• ukrywać jedzenie,
• wyrzucać produkty,
• wracać do domu bardzo głodne.

Warto porozmawiać z personelem placówki i przekazać informacje o bezpiecznych produktach, trudnościach oraz zaleceniach specjalistów.

Dziecka nie należy zawstydzać przy grupie ani zmuszać do jedzenia potrawy, która wywołuje silną reakcję.

Do jakiego specjalisty zgłosić dziecko?

Wybór specjalisty zależy od rodzaju objawów. W niektórych przypadkach potrzebna jest współpraca interdyscyplinarna.

Pomocni mogą być:

• pediatra – ocenia stan zdrowia, wzrastanie i wskazania do dalszej diagnostyki,
• gastroenterolog – gdy występują bóle brzucha, refluks, wymioty lub inne objawy ze strony przewodu pokarmowego,
• alergolog – przy podejrzeniu alergii lub reakcji na konkretne produkty,
• neurologopeda lub logopeda zajmujący się karmieniem – ocenia gryzienie, żucie, pracę języka i bezpieczeństwo połykania,
• dietetyk dziecięcy – ocenia różnorodność jadłospisu i ryzyko niedoborów,
• psycholog – gdy jedzeniu towarzyszy silny lęk, napięcie lub inne trudności emocjonalne,
• terapeuta Integracji Sensorycznej – ocenia reakcje na smak, zapach, dotyk, ruch oraz inne bodźce,
• stomatolog lub ortodonta – gdy występują ból, trudności z zębami lub budową jamy ustnej.

Terapia SI nie zastępuje diagnostyki medycznej, żywieniowej ani oceny połykania.

Jak wygląda diagnoza Integracji Sensorycznej przy wybiórczości pokarmowej?

Diagnoza SI obejmuje ocenę całego sposobu przetwarzania bodźców, a nie wyłącznie preferencji żywieniowych.

Terapeuta zbiera informacje dotyczące:

• reakcji na smak i zapach,
• tolerowanych konsystencji,
• reakcji na dotyk twarzy i jamy ustnej,
• mycia zębów,
• brudzenia dłoni,
• reakcji na ubrania i inne faktury,
• potrzeby gryzienia przedmiotów,
• ogólnego poziomu pobudzenia,
• równowagi i czucia ciała,
• funkcjonowania podczas codziennych czynności.

Jeżeli pojawiają się objawy wskazujące na trudności z gryzieniem, połykaniem, zdrowiem lub odżywieniem, rodzic powinien otrzymać zalecenie konsultacji z odpowiednim specjalistą.

W Centrum Rozwoju ISkierka w Niepołomicach diagnoza Integracji Sensorycznej może pomóc określić, czy wybiórczość współwystępuje z szerszymi trudnościami sensorycznymi. Nie służy jednak do diagnozowania chorób przewodu pokarmowego, alergii ani zaburzeń połykania.

Więcej o procesie diagnostycznym przeczytasz w artykule Diagnoza Integracji Sensorycznej – jak wygląda i kiedy warto ją wykonać?

Czy terapia Integracji Sensorycznej pomaga przy wybiórczości pokarmowej?

Terapia Integracji Sensorycznej może stanowić jeden z elementów wsparcia, jeśli diagnoza potwierdzi nadmierne lub obniżone reakcje na bodźce.

Zajęcia mogą wspierać:

• tolerowanie różnych faktur,
• regulację poziomu pobudzenia,
• większą gotowość do kontaktu z nowymi bodźcami,
• świadomość ciała,
• tolerowanie dotyku w obrębie dłoni i twarzy,
• bezpieczne poznawanie materiałów o różnych właściwościach,
• zmniejszanie ogólnego przeciążenia sensorycznego.

Terapia nie powinna polegać na zmuszaniu dziecka do jedzenia. Samo zwiększanie liczby bodźców bez zrozumienia przyczyny może nasilić trudności.

Jeśli problem dotyczy gryzienia i połykania, potrzebna jest terapia prowadzona przez specjalistę posiadającego odpowiednie kompetencje w zakresie karmienia.

Więcej o zajęciach przeczytasz w artykule Na czym polega terapia Integracji Sensorycznej?.

Czy ćwiczenia sensoryczne można wykonywać w domu?

Rodzic może proponować bezpieczne zabawy z jedzeniem i różnymi materiałami, ale nie powinien prowadzić samodzielnej terapii karmienia bez wcześniejszej oceny.

Domowe aktywności mogą obejmować:

• wspólne zakupy,
• mycie warzyw i owoców,
• przekładanie produktów,
• mieszanie składników,
• krojenie miękkich produktów bezpiecznym narzędziem,
• układanie jedzenia na talerzu,
• wąchanie przypraw,
• zabawy masą plastyczną poza porą posiłku,
• dotykanie produktów sztućcem,
• opisywanie wyglądu i zapachu bez obowiązku jedzenia.

Jeżeli dziecko reaguje silnym lękiem, odruchem wymiotnym albo krztuszeniem, należy przerwać aktywność i skonsultować się ze specjalistą.

Przeczytaj również: Ćwiczenia Integracji Sensorycznej w domu – co naprawdę pomaga?

Jak przygotować się do konsultacji?

Przed konsultacją warto przygotować informacje dotyczące codziennego jedzenia dziecka.

Pomocne może być zapisanie:

• listy akceptowanych produktów,
• produktów odrzuconych,
• preferowanych konsystencji,
• reakcji na nowe jedzenie,
• czasu trwania posiłku,
• przypadków krztuszenia,
• wymiotów i odruchów wymiotnych,
• objawów bólowych,
• reakcji na zapachy,
• trudności z myciem zębów,
• zachowania podczas posiłków w przedszkolu lub szkole,
• zmian masy ciała,
• wcześniejszych konsultacji i wyników badań.

Można również przez kilka dni prowadzić dzienniczek jedzenia, zapisując produkty, ilość, sposób podania i reakcję dziecka.

Najważniejsze informacje dla rodziców

Wybiórczość pokarmowa może być etapem rozwoju, ale może również wynikać z trudności sensorycznych, oralno-motorycznych, medycznych lub emocjonalnych.

Warto pamiętać, że:

• nie każda odmowa jedzenia jest uporem,
• presja może zwiększać lęk i niechęć,
• przewidywalność pomaga części dzieci czuć się bezpiecznie,
• trudności z konsystencją mogą wynikać z nadwrażliwości albo problemów z gryzieniem,
• krztuszenie i kaszel wymagają oceny bezpieczeństwa połykania,
• spadek masy ciała wymaga konsultacji lekarskiej,
• diagnoza SI nie zastępuje diagnostyki medycznej,
• terapia powinna wynikać z rzeczywistej przyczyny problemu,
• postępy często wymagają czasu i wielu spokojnych kontaktów z produktem.

Najważniejszym celem jest bezpieczne odżywianie, prawidłowy rozwój i zmniejszenie napięcia związanego z posiłkami, a nie zmuszenie dziecka do natychmiastowego jedzenia wszystkiego.

Powiązane artykuły

• Co to jest Integracja Sensoryczna?
• Objawy zaburzeń Integracji Sensorycznej
• Diagnoza Integracji Sensorycznej – jak wygląda i kiedy warto ją wykonać?
• Na czym polega terapia Integracji Sensorycznej?
• Ćwiczenia Integracji Sensorycznej w domu
• Nadwrażliwość sensoryczna u dziecka
• Podwrażliwość sensoryczna u dziecka
• Problemy z koncentracją u dziecka a Integracja Sensoryczna

Najczęściej zadawane pytania – wybiórczość pokarmowa u dziecka

Diagnoza Integracji Sensorycznej w Niepołomicach

Jeżeli wybiórczość pokarmowa występuje razem z nadwrażliwością na zapachy, dotyk, ubrania, hałas, niechęcią do brudzenia rąk albo silną potrzebą gryzienia przedmiotów, warto rozważyć ocenę funkcjonowania sensorycznego dziecka.

W Centrum Rozwoju ISkierka w Niepołomicach prowadzimy diagnozę oraz indywidualną terapię Integracji Sensorycznej dla dzieci. Podczas diagnozy oceniamy cały profil sensoryczny, a nie wyłącznie zachowanie dziecka podczas jedzenia.

Diagnoza SI nie zastępuje konsultacji lekarskiej, neurologopedycznej, dietetycznej ani oceny połykania. Jeżeli występują krztuszenie, ból, wymioty, problemy z przyrostem masy ciała lub inne sygnały zdrowotne, pierwszeństwo ma odpowiednia konsultacja specjalistyczna.

Centrum Rozwoju ISkierka
ul. Ułanów 17A
32-005 Niepołomice

Umów konsultację lub sprawdź dostępne terminy

Skontaktuj się z Centrum Rozwoju ISkierka