Problemy z koncentracją u dziecka a Integracja Sensoryczna

Problemy z koncentracją u dziecka a Integracja Sensoryczna – jaki może być między nimi związek?

Problemy z koncentracją u dziecka mogą przejawiać się na wiele sposobów. Dziecko szybko odrywa się od zadania, nie kończy rozpoczętych czynności, nie słucha poleceń, często się wierci, wstaje od stolika, bawi się przedmiotami znajdującymi się w pobliżu albo potrzebuje wielokrotnego przypominania, co powinno zrobić.

Rodzice i nauczyciele mogą odnosić wrażenie, że dziecko jest roztargnione, nieuważne, nadmiernie ruchliwe albo niechętne do współpracy. Warto jednak pamiętać, że trudności z koncentracją nie zawsze wynikają z braku motywacji, niewłaściwego wychowania lub celowego ignorowania dorosłych.

Jedną z możliwych przyczyn problemów z utrzymaniem uwagi może być sposób, w jaki układ nerwowy dziecka odbiera, porządkuje i wykorzystuje bodźce sensoryczne. Jeżeli dziecko jest przeciążone hałasem, ruchem, dotykiem lub światłem, może mieć trudność ze skupieniem się na zadaniu. Z kolei dziecko, które odbiera bodźce zbyt słabo, może stale poszukiwać ruchu, docisku i dodatkowej aktywności, aby osiągnąć poziom pobudzenia potrzebny do koncentracji.

Nie oznacza to, że każdy problem z koncentracją jest zaburzeniem Integracji Sensorycznej. Podobne zachowania mogą mieć różne przyczyny, dlatego ważna jest dokładna obserwacja dziecka oraz ocena całego jego funkcjonowania.

Jeżeli mieszkasz w Niepołomicach lub okolicach i zauważasz, że trudności z koncentracją występują razem z dużą potrzebą ruchu, nadwrażliwością na dźwięki, unikaniem dotyku, problemami z równowagą albo nieadekwatnymi reakcjami na bodźce, możesz skonsultować dziecko w Centrum Rozwoju ISkierka w Niepołomicach.

W tym artykule wyjaśniamy, czym jest koncentracja uwagi, jaki może mieć związek z przetwarzaniem sensorycznym, jakie objawy warto obserwować oraz kiedy wskazana może być diagnoza Integracji Sensorycznej.

Zobacz również: Co to jest Integracja Sensoryczna?

Czym jest koncentracja uwagi u dziecka?

Koncentracja uwagi to zdolność do skupienia się na określonym zadaniu, informacji albo czynności przez czas odpowiedni do wieku i sytuacji. Pozwala dziecku słuchać poleceń, uczestniczyć w zajęciach, wykonywać zadania, zapamiętywać informacje i kończyć rozpoczęte działania.

Koncentracja nie oznacza jednak, że dziecko powinno przez długi czas siedzieć całkowicie nieruchomo. Dzieci naturalnie potrzebują ruchu, przerw i zmiany aktywności. Ich zdolność skupienia rozwija się stopniowo wraz z dojrzewaniem układu nerwowego.

Na koncentrację wpływa wiele czynników, między innymi:

• wiek dziecka,
• poziom rozwoju,
• zainteresowanie zadaniem,
• stopień trudności czynności,
• zmęczenie,
• jakość snu,
• głód i pragnienie,
• stan emocjonalny,
• liczba bodźców w otoczeniu,
• poziom pobudzenia układu nerwowego,
• poczucie bezpieczeństwa,
• zdolność rozumienia poleceń,
• indywidualny sposób przetwarzania bodźców sensorycznych.

Dziecko może więc dobrze koncentrować się podczas interesującej zabawy, ale mieć trudność z wykonaniem dłuższego zadania przy stoliku. Może również funkcjonować spokojnie w domu, a tracić uwagę w głośnej sali przedszkolnej lub szkolnej.

Dlatego problemów z koncentracją nie powinno się oceniać na podstawie jednej sytuacji. Ważne jest sprawdzenie, kiedy trudności występują, jak długo trwają, co je nasila i jakie warunki pomagają dziecku lepiej się skupić.

Jaki związek ma Integracja Sensoryczna z koncentracją?

Układ nerwowy nieustannie odbiera informacje pochodzące z otoczenia i z wnętrza ciała. Dziecko słyszy dźwięki, widzi przedmioty, odczuwa dotyk ubrania, pozycję ciała, ruch, napięcie mięśni, zapachy oraz temperaturę.

Aby skoncentrować się na konkretnym zadaniu, mózg musi wybrać informacje najważniejsze i ograniczyć znaczenie bodźców, które w danym momencie nie są potrzebne. Dziecko powinno na przykład słuchać nauczyciela, mimo że w sali słychać przesuwane krzesła, rozmowy innych dzieci i odgłosy dochodzące z korytarza.

Jeżeli przetwarzanie sensoryczne przebiega sprawnie, układ nerwowy pomaga utrzymać odpowiedni poziom pobudzenia i kierować uwagę na ważne informacje. Jeśli jednak bodźce są odbierane zbyt intensywnie, zbyt słabo albo w sposób chaotyczny, koncentracja może stać się znacznie trudniejsza.

Dziecko może wtedy:

• rozpraszać się każdym dźwiękiem,
• zwracać uwagę na ruch innych osób,
• reagować na dotyk ubrania lub kolegi siedzącego obok,
• unikać pracy w głośnym pomieszczeniu,
• stale się poruszać, aby utrzymać odpowiedni poziom pobudzenia,
• szukać mocnego docisku i podpierania ciała,
• mieć trudność z utrzymaniem prawidłowej pozycji przy stoliku,
• szybko męczyć się podczas zadań wymagających siedzenia,
• nie zauważać poleceń, gdy jest zajęte innym bodźcem,
• potrzebować częstych przerw ruchowych.

Integracja Sensoryczna ma więc znaczenie nie tylko dla ruchu i równowagi. Może również wpływać na zdolność regulacji pobudzenia, organizowania zachowania i skupienia uwagi.

Najczęstsze objawy problemów z koncentracją u dziecka

Problemy z koncentracją mogą wyglądać inaczej u każdego dziecka. U jednego dominować będzie nadmierna ruchliwość, u innego wolne tempo pracy, a u kolejnego częste zamyślanie się i trudność z reagowaniem na polecenia.

Rodzice i nauczyciele mogą zauważyć, że dziecko:

• szybko odrywa się od wykonywanego zadania,
• nie kończy rozpoczętych czynności,
• często zmienia zabawę,
• potrzebuje wielokrotnego przypominania polecenia,
• sprawia wrażenie, jakby nie słyszało,
• zapomina, co miało zrobić,
• gubi potrzebne przedmioty,
• rozprasza się dźwiękami i ruchem innych osób,
• nie potrafi spokojnie siedzieć przy stoliku,
• kołysze się na krześle,
• wstaje podczas wykonywania zadania,
• dotyka przedmiotów znajdujących się w pobliżu,
• rysuje na marginesach lub bawi się przyborami,
• potrzebuje częstych przerw,
• pracuje bardzo wolno,
• popełnia błędy wynikające z pośpiechu lub nieuwagi,
• ma trudność z wykonywaniem kilkuetapowych poleceń,
• łatwo rezygnuje z trudniejszych zadań,
• potrzebuje stałej obecności i pomocy dorosłego,
• nie zauważa istotnych szczegółów,
• ma trudność z przechodzeniem od jednej czynności do drugiej,
• jest wyraźnie bardziej skupione po aktywności ruchowej.

Pojedyncze zachowanie nie świadczy jeszcze o zaburzeniach. Ważne jest, czy trudności występują regularnie, są nieadekwatne do wieku dziecka i wpływają na jego funkcjonowanie w domu, przedszkolu lub szkole.

Nadwrażliwość sensoryczna a problemy z koncentracją

Dziecko nadwrażliwe sensorycznie może odbierać zwykłe bodźce jako zbyt intensywne. Dźwięki, światło, dotyk, zapachy albo ruch mogą wywoływać napięcie, rozdrażnienie, lęk lub potrzebę wycofania się.

W takiej sytuacji znaczna część uwagi dziecka jest kierowana na bodźce, przed którymi próbuje się ono chronić. Zamiast skupiać się na zadaniu, dziecko może nasłuchiwać hałasu, poprawiać ubranie, obserwować ruch innych osób albo zasłaniać uszy.

Nadwrażliwość słuchowa

Dziecko nadwrażliwe na dźwięki może mieć trudność z pracą w sali, w której rozmawiają inne osoby, przesuwane są krzesła, działa wentylator albo słychać odgłosy z korytarza.

Może reagować na dźwięki, których inni prawie nie zauważają. W efekcie częściej odwraca głowę, przerywa zadanie, zakrywa uszy lub prosi o powtórzenie polecenia.

Rodzic lub nauczyciel może uznać, że dziecko nie słucha. Tymczasem jego układ nerwowy może mieć trudność z odróżnieniem ważnego komunikatu od dźwięków tła.

Nadwrażliwość dotykowa

Swędząca metka, szew w skarpetce, dotyk krzesła lub przypadkowe potrącenie przez inne dziecko mogą skutecznie odciągać uwagę od zadania.

Dziecko może poprawiać ubranie, wiercić się, drapać, unikać siedzenia blisko innych osób albo reagować złością na nieoczekiwany dotyk.

Nadwrażliwość wzrokowa

Duża liczba dekoracji, intensywne kolory, migające ekrany i ruch w otoczeniu mogą powodować przeciążenie wzrokowe. Dziecko może mieć trudność z odnalezieniem ważnej informacji na zatłoczonej stronie lub skupieniem się w bogato udekorowanej sali.

Więcej o nadmiernych reakcjach na bodźce przeczytasz w artykule Nadwrażliwość sensoryczna u dziecka.

Podwrażliwość sensoryczna a trudności z uwagą

Podwrażliwość sensoryczna oznacza, że niektóre bodźce mogą być rejestrowane zbyt słabo albo z opóźnieniem. Dziecko może potrzebować silniejszych doświadczeń, aby osiągnąć poziom pobudzenia umożliwiający skuteczne działanie.

Takie dziecko może sprawiać wrażenie sennego, powolnego, mało zainteresowanego albo nieobecnego. Może potrzebować więcej czasu na reakcję i rozpoczęcie zadania.

U innych dzieci podwrażliwość prowadzi do intensywnego poszukiwania bodźców. Dziecko biega, skacze, mocno naciska, gryzie przedmioty, kołysze się albo stale zmienia pozycję, ponieważ ruch pomaga mu się zaktywizować.

Może wtedy:

• opierać głowę na rękach,
• kłaść się na stole,
• zsuwać się z krzesła,
• podpierać całe ciało,
• kołysać się podczas pracy,
• uderzać stopami o podłogę,
• mocno naciskać długopis,
• gryźć ołówek lub rękaw,
• potrzebować ruchu przed rozpoczęciem zadania,
• lepiej koncentrować się podczas stania lub delikatnego poruszania.

Takie zachowania mogą być próbą samoregulacji. Dziecko nie zawsze świadomie decyduje, że będzie się wiercić. Jego układ nerwowy może potrzebować ruchu i informacji z mięśni oraz stawów, aby utrzymać uwagę.

Więcej informacji znajdziesz w artykule Podwrażliwość sensoryczna u dziecka.

Czucie głębokie i jego znaczenie dla koncentracji

Czucie głębokie, czyli propriocepcja, dostarcza informacji z mięśni, stawów i ścięgien. Dzięki niemu dziecko wie, gdzie znajdują się poszczególne części ciała, jakiej siły użyć oraz jak utrzymać odpowiednią pozycję.

Informacje proprioceptywne mają duże znaczenie dla regulacji poziomu pobudzenia. Aktywności angażujące mięśnie i stawy mogą u części dzieci działać organizująco i pomagać w powrocie do zadania.

Dziecko z trudnościami w tym obszarze może:

• często zmieniać pozycję,
• opierać się o meble i inne osoby,
• potrzebować mocnego docisku,
• używać zbyt dużej lub zbyt małej siły,
• szybko męczyć się podczas siedzenia,
• mieć trudność z utrzymaniem stabilnej pozycji przy stoliku,
• mocno naciskać narzędzia pisarskie,
• preferować siedzenie na nodze albo podwijanie nóg,
• lepiej funkcjonować po aktywności ruchowej.

Nie oznacza to jednak, że każde wiercenie się jest objawem zaburzeń czucia głębokiego. Takie zachowanie należy oceniać razem z innymi elementami funkcjonowania dziecka.

Układ przedsionkowy a skupienie uwagi

Układ przedsionkowy rejestruje ruch i zmianę pozycji głowy. Wpływa na równowagę, napięcie mięśniowe, koordynację oraz poziom pobudzenia.

Dziecko poszukujące bodźców przedsionkowych może potrzebować częstego kołysania, obracania, biegania lub skakania. Gdy musi długo siedzieć, może zacząć poruszać nogami, bujać krzesłem albo odchylać głowę.

Z kolei dziecko nadwrażliwe na ruch może unikać aktywności, obawiać się zmian pozycji i czuć się niepewnie podczas zabaw ruchowych. Napięcie związane z ruchem również może utrudniać koncentrację.

Bodźce przedsionkowe mogą działać na różne dzieci w odmienny sposób. U jednego spokojny ruch poprawi skupienie, a u innego intensywne kręcenie doprowadzi do jeszcze większego pobudzenia.

Dlatego nie powinno się samodzielnie stosować intensywnych aktywności obrotowych jako sposobu na koncentrację. Rodzaj ruchu, jego czas i intensywność powinny być dostosowane do reakcji dziecka.

Problemy z koncentracją w przedszkolu

W przedszkolu dziecko musi funkcjonować w grupie, słuchać poleceń, uczestniczyć w zajęciach i przechodzić między różnymi aktywnościami. Jest tam również narażone na dużą liczbę bodźców.

Trudności mogą być widoczne podczas:

• zajęć w kole,
• wykonywania prac plastycznych,
• słuchania opowiadania,
• jedzenia wspólnego posiłku,
• ubierania się,
• oczekiwania na swoją kolej,
• odpoczynku lub leżakowania,
• zabawy w dużej grupie,
• przechodzenia między salami,
• wykonywania kilkuetapowych poleceń.

Dziecko może opuszczać miejsce, zaczepiać inne dzieci, dotykać przedmiotów, nie kończyć pracy albo reagować silnymi emocjami. Warto sprawdzić, czy zachowanie nasila się w hałasie, tłumie i po dłuższym czasie bez ruchu.

Pomocne może być przekazywanie krótkich poleceń, ograniczenie liczby rozpraszaczy, umożliwienie bezpiecznej przerwy ruchowej oraz uprzedzanie dziecka o zmianie aktywności.

Problemy z koncentracją u dziecka w wieku szkolnym

W szkole wymagania dotyczące uwagi są większe. Dziecko musi siedzieć przez dłuższy czas, słuchać nauczyciela, przepisywać informacje, organizować przybory i wykonywać zadania w określonym tempie.

Trudności sensoryczne mogą powodować, że dziecko zużywa dużo energii na utrzymanie pozycji, ignorowanie hałasu i kontrolowanie reakcji na bodźce. Na wykonanie właściwego zadania pozostaje mu wtedy mniej zasobów.

Rodzice mogą zauważyć, że dziecko:

• bardzo długo odrabia lekcje,
• robi wiele przerw,
• zapomina treść polecenia,
• pomija fragmenty zadania,
• nie zauważa błędów,
• gubi przybory,
• ma nieczytelne pismo,
• podpiera głowę podczas pracy,
• wierci się i wstaje,
• pracuje lepiej po ruchu,
• jest wyczerpane po powrocie ze szkoły,
• reaguje emocjonalnie na rozpoczęcie pracy domowej.

W takich sytuacjach nie zawsze pomaga wydłużanie czasu siedzenia. Czasem skuteczniejsze jest podzielenie zadania na krótsze części, przygotowanie uporządkowanego miejsca pracy i zaplanowanie przerw.

Czy wiercenie się zawsze oznacza brak koncentracji?

Wiercenie się często jest interpretowane jako dowód, że dziecko nie słucha. Nie zawsze jest to prawda. Niektóre dzieci potrzebują drobnego ruchu, aby utrzymać odpowiedni poziom pobudzenia.

Dziecko może kołysać nogą, zmieniać pozycję albo ugniatać niewielki przedmiot, a jednocześnie rozumieć przekazywane informacje. Całkowite zatrzymanie ruchu może paradoksalnie pogorszyć jego koncentrację.

Nie oznacza to jednak, że każdy rodzaj ruchu należy akceptować. Zachowanie nie powinno przeszkadzać innym, stwarzać zagrożenia ani uniemożliwiać wykonania zadania.

Warto obserwować, czy:

• dziecko mimo ruchu rozumie polecenie,
• potrafi odpowiedzieć na pytania,
• kończy zadanie,
• ruch jest spokojny i przewidywalny,
• aktywność pomaga czy rozprasza,
• zachowanie utrudnia pracę innym osobom.

Celem nie powinno być wymuszenie całkowitego bezruchu, ale znalezienie warunków, w których dziecko może skutecznie funkcjonować.

Problemy z koncentracją a napięcie mięśniowe i postawa ciała

Utrzymanie pozycji siedzącej wymaga odpowiedniego napięcia mięśniowego i stabilizacji tułowia. Jeżeli dziecko musi wkładać bardzo dużo wysiłku w samo siedzenie, szybciej się męczy i traci uwagę.

Może wtedy:

• opierać głowę na ręce,
• leżeć na stole,
• zsuwać się z krzesła,
• owijać nogi wokół krzesła,
• podkładać nogę pod pośladek,
• często zmieniać pozycję,
• wstawać pod pretekstem szukania przedmiotów,
• unikać rysowania i pisania,
• szybko zgłaszać zmęczenie.

Nie każda nieprawidłowa pozycja wynika z zaburzeń sensorycznych. Może mieć związek z nieodpowiednim krzesłem, wysokością stolika, napięciem mięśniowym, wzrokiem albo ogólnym rozwojem ruchowym.

Jeżeli trudności są wyraźne, warto omówić je ze specjalistą i sprawdzić, czy potrzebna jest także konsultacja fizjoterapeutyczna.

Jak odróżnić problemy sensoryczne od innych przyczyn trudności z koncentracją?

Nie można rozpoznać przyczyny problemów z koncentracją na podstawie jednej listy objawów. Podobne zachowania mogą wynikać z wielu różnych czynników.

Trudności z uwagą mogą mieć związek między innymi z:

• niewystarczającą ilością snu,
• przemęczeniem,
• stresem,
• lękiem,
• trudnościami emocjonalnymi,
• problemami ze wzrokiem,
• problemami ze słuchem,
• trudnościami językowymi,
• niezrozumieniem polecenia,
• zbyt trudnym zadaniem,
• brakiem motywacji,
• nieprawidłowo dobranym miejscem pracy,
• zaburzeniami neurorozwojowymi,
• ADHD,
• trudnościami w uczeniu się,
• nieprawidłowym przetwarzaniem bodźców sensorycznych.

Na możliwy udział trudności sensorycznych mogą wskazywać sytuacje, w których problemy z koncentracją występują razem z charakterystycznymi reakcjami na bodźce.

Warto zwrócić uwagę, czy dziecko:

• bardzo silnie reaguje na hałas,
• unika określonych ubrań i faktur,
• stale poszukuje ruchu,
• często gryzie przedmioty,
• wpada na ludzi i meble,
• ma trudność z równowagą,
• boi się huśtania lub odrywania stóp od podłoża,
• używa nieadekwatnej siły,
• ma trudność z planowaniem ruchu,
• lepiej skupia się po określonej aktywności ruchowej,
• wyraźnie gorzej funkcjonuje w głośnym i zatłoczonym otoczeniu.

Więcej objawów opisaliśmy w artykule Objawy zaburzeń Integracji Sensorycznej.

Problemy z koncentracją a ADHD

Problemy z koncentracją mogą pojawiać się zarówno przy trudnościach sensorycznych, jak i przy ADHD. Nie są to jednak pojęcia tożsame.

ADHD jest zaburzeniem neurorozwojowym, którego rozpoznanie wymaga specjalistycznej diagnozy. Trudności mogą dotyczyć uwagi, impulsywności i nadmiernej aktywności, a objawy powinny być oceniane w różnych środowiskach.

Dziecko z ADHD może również mieć trudności sensoryczne. Możliwe jest więc współwystępowanie obu obszarów, ale diagnoza Integracji Sensorycznej nie zastępuje diagnozy ADHD, a terapia SI nie powinna być przedstawiana jako samodzielne leczenie ADHD.

Jeżeli problemy z koncentracją są nasilone, występują w domu i szkole oraz znacząco utrudniają funkcjonowanie, warto skonsultować dziecko z psychologiem, lekarzem lub innym specjalistą prowadzącym diagnostykę neurorozwojową.

Ocena Integracji Sensorycznej może być jednym z elementów szerszego procesu diagnostycznego, szczególnie gdy występują wyraźne reakcje na bodźce.

Jak wspierać koncentrację dziecka w domu?

Wsparcie powinno być dostosowane do wieku, potrzeb i przyczyny trudności. Nie istnieje jeden zestaw metod odpowiedni dla wszystkich dzieci.

Przygotuj spokojne miejsce do pracy

Na biurku powinny znajdować się wyłącznie przedmioty potrzebne do aktualnego zadania. Nadmiar zabawek, kolorowych dekoracji, urządzeń i przyborów może rozpraszać uwagę.

Warto ograniczyć:

• włączony telewizor,
• głośną muzykę,
• powiadomienia w telefonie,
• ruch innych domowników,
• niepotrzebne przedmioty na biurku,
• intensywne światło, jeśli dziecko jest na nie wrażliwe.

Dziel zadania na krótsze części

Długie zadanie może być dla dziecka przytłaczające. Lepiej podzielić je na kilka prostych etapów i przekazywać po jednym poleceniu.

Zamiast powiedzieć: „Posprzątaj pokój, odłóż zabawki, przygotuj plecak i umyj zęby”, można przekazywać kolejne kroki osobno.

Pomocne są krótkie komunikaty, plan obrazkowy lub lista czynności.

Ustal przewidywalny rytm

Stała pora odrabiania lekcji, przygotowane miejsce i podobna kolejność czynności pomagają ograniczyć liczbę decyzji i bodźców.

Dziecko wie wtedy, czego się spodziewać, i łatwiej rozpoczyna działanie.

Planuj przerwy ruchowe

Krótka, bezpieczna aktywność przed zadaniem lub pomiędzy jego częściami może poprawić poziom pobudzenia.

Można zaproponować:

• kilka przysiadów,
• chodzenie jak niedźwiedź,
• przeniesienie poduszek,
• przepychanie dużej piłki,
• krótki spacer,
• zabawę z masą plastyczną,
• wykonanie kilku ćwiczeń rozciągających,
• pomoc w prostych obowiązkach domowych.

Nie każdemu dziecku pomoże taka sama aktywność. Intensywne skakanie lub kręcenie może część dzieci dodatkowo pobudzić.

Sprawdzaj, czy dziecko rozumie polecenie

Brak wykonania polecenia nie zawsze wynika z nieuwagi. Dziecko może nie zrozumieć słów, zapomnieć kolejność albo mieć trudność z zaplanowaniem czynności.

Warto poprosić dziecko, aby własnymi słowami powiedziało, co ma zrobić.

Uwzględniaj zmęczenie

Koncentracja zwykle pogarsza się pod koniec dnia. Zadania wymagające największej uwagi warto wykonywać wtedy, gdy dziecko jest wypoczęte, najedzone i ma zaspokojoną potrzebę ruchu.

Wzmacniaj wysiłek, nie tylko efekt

Dziecko z trudnościami w koncentracji często słyszy, że jest nieuważne, leniwe albo niegrzeczne. Takie komunikaty mogą obniżać motywację i poczucie własnej wartości.

Warto zauważać konkretne zachowania, na przykład: „Skupiłeś się na pierwszej części zadania i ją dokończyłeś” albo „Zrobiłeś przerwę i wróciłeś do pracy”.

Czego nie robić, gdy dziecko ma trudności z koncentracją?

Niektóre działania mogą zwiększać napięcie i pogarszać funkcjonowanie dziecka.

Warto unikać:

• ciągłego upominania „skup się”,
• porównywania dziecka z rodzeństwem lub rówieśnikami,
• wydłużania czasu siedzenia za karę,
• przekazywania wielu poleceń jednocześnie,
• zawstydzania dziecka,
• interpretowania każdego ruchu jako nieposłuszeństwa,
• stosowania przypadkowych ćwiczeń sensorycznych,
• wymuszania intensywnych bodźców,
• zakładania, że problem zawsze wynika z braku dyscypliny,
• samodzielnego stawiania diagnozy na podstawie internetu.

Samo powtarzanie dziecku, aby się skoncentrowało, zwykle nie wystarczy. Potrzebuje ono konkretnych strategii, odpowiednich warunków i pomocy w organizowaniu działania.

Czy ćwiczenia Integracji Sensorycznej poprawiają koncentrację?

Odpowiednio dobrane aktywności mogą wspierać regulację pobudzenia, świadomość ciała i zdolność organizowania zachowania. U części dzieci przekłada się to na łatwiejsze utrzymanie uwagi.

Nie oznacza to jednak, że każde ćwiczenie sensoryczne automatycznie poprawia koncentrację. Skuteczność zależy od przyczyny trudności i indywidualnej reakcji dziecka.

Przypadkowo dobrane bodźce mogą nie pomóc, a czasem zwiększyć pobudzenie. Szczególnie ostrożnie należy podchodzić do intensywnego kręcenia, huśtania, dociskania i używania specjalistycznego sprzętu.

Ćwiczenia domowe powinny być:

• bezpieczne,
• dostosowane do wieku,
• dobrowolne,
• krótkie i przewidywalne,
• obserwowane pod kątem reakcji dziecka,
• zgodne z zaleceniami specjalisty, jeśli dziecko było diagnozowane.

Więcej wskazówek znajdziesz w artykule Ćwiczenia Integracji Sensorycznej w domu.

Kiedy warto wykonać diagnozę Integracji Sensorycznej?

Diagnozę warto rozważyć, gdy problemy z koncentracją występują razem z wyraźnymi trudnościami w odbieraniu i przetwarzaniu bodźców.

Sygnałem do konsultacji mogą być sytuacje, w których dziecko:

• bardzo silnie reaguje na hałas,
• unika dotyku lub określonych ubrań,
• stale poszukuje ruchu,
• nie potrafi usiedzieć nawet przez krótki czas odpowiedni do wieku,
• wpada na przedmioty i ludzi,
• często gryzie ubrania lub przybory,
• ma trudności z równowagą i koordynacją,
• unika huśtania lub bardzo intensywnie go poszukuje,
• ma trudność z utrzymaniem pozycji przy stoliku,
• reaguje silnym pobudzeniem w zatłoczonych miejscach,
• wyraźnie lepiej funkcjonuje po określonym rodzaju ruchu,
• ma trudności widoczne zarówno w domu, jak i w placówce edukacyjnej.

Diagnoza Integracji Sensorycznej obejmuje szczegółowy wywiad z rodzicem, obserwację dziecka oraz odpowiednio dobrane próby kliniczne i diagnostyczne.

Terapeuta analizuje nie tylko koncentrację, ale również:

• reakcje na dotyk, ruch i dźwięki,
• czucie głębokie,
• równowagę,
• koordynację ruchową,
• planowanie ruchu,
• stabilizację posturalną,
• sposób używania siły,
• poziom pobudzenia,
• zachowanie podczas wykonywania zadań.

W Centrum Rozwoju ISkierka w Niepołomicach regularna terapia Integracji Sensorycznej jest poprzedzana diagnozą. Pozwala to określić rzeczywiste potrzeby dziecka i zaplanować odpowiednie wsparcie.

Dowiedz się więcej: Diagnoza Integracji Sensorycznej – jak wygląda i kiedy warto ją wykonać?

Jak wygląda terapia SI przy trudnościach z koncentracją?

Terapia Integracji Sensorycznej odbywa się w odpowiednio wyposażonej sali. Dziecko uczestniczy w aktywnościach ruchowych i sensorycznych dobieranych przez terapeutę na podstawie wyników diagnozy.

W zależności od potrzeb zajęcia mogą obejmować:

• ćwiczenia równowagi,
• aktywności angażujące czucie głębokie,
• zadania z planowaniem ruchu,
• kontrolowany ruch na sprzęcie podwieszanym,
• pokonywanie torów przeszkód,
• ćwiczenia koordynacji obustronnej,
• zabawy wymagające hamowania reakcji,
• zadania rozwijające świadomość ciała,
• aktywności wspierające regulację pobudzenia,
• ćwiczenia wymagające słuchania i wykonywania poleceń.

Celem zajęć nie jest wyłącznie wydłużenie czasu siedzenia. Terapia ma wspierać organizację układu nerwowego, kontrolę ruchu, samoregulację i funkcjonalne uczestnictwo w codziennych czynnościach.

U dziecka mogą stopniowo pojawić się:

• łatwiejsze rozpoczynanie zadania,
• lepsza kontrola ruchu,
• dłuższe utrzymanie uwagi,
• mniejsza potrzeba chaotycznego poszukiwania bodźców,
• lepsza tolerancja określonych bodźców,
• większa samodzielność,
• lepsze wykonywanie poleceń,
• łatwiejszy powrót do zadania po przerwie.

Efekty zależą od indywidualnych potrzeb dziecka, regularności zajęć oraz współpracy z rodzicami i placówką edukacyjną.

Więcej o zajęciach przeczytasz w artykule Na czym polega terapia Integracji Sensorycznej?.

Czy terapia SI wystarczy przy problemach z koncentracją?

Terapia Integracji Sensorycznej może być odpowiednią formą wsparcia wtedy, gdy diagnoza potwierdzi trudności sensoryczne. Nie zawsze będzie jednak jedyną potrzebną pomocą.

W zależności od obrazu funkcjonowania dziecka wskazana może być również konsultacja:

• psychologiczna,
• pedagogiczna,
• logopedyczna,
• fizjoterapeutyczna,
• okulistyczna,
• audiologiczna,
• neurologiczna,
• psychiatryczna,
• pediatryczna.

Jeżeli trudności z koncentracją wynikają z ADHD, problemów emocjonalnych, zaburzeń snu albo trudności w uczeniu się, potrzebne jest postępowanie ukierunkowane również na te obszary.

Najlepsze efekty daje współpraca specjalistów i wspólne spojrzenie na funkcjonowanie dziecka.

Jak przygotować informacje przed konsultacją?

Przed konsultacją warto zebrać konkretne obserwacje z domu, przedszkola lub szkoły. Zamiast ogólnego stwierdzenia „dziecko się nie koncentruje”, lepiej opisać sytuacje, w których pojawia się trudność.

Warto zanotować:

• przy jakich zadaniach dziecko traci uwagę,
• jak długo potrafi się skupić,
• czy lepiej pracuje rano czy wieczorem,
• jak reaguje na hałas, dotyk i ruch,
• czy potrzebuje częstych przerw,
• jak zachowuje się przy stoliku,
• czy rozumie polecenia,
• czy trudności występują w różnych miejscach,
• co pomaga dziecku wrócić do zadania,
• czy po ruchu jest spokojniejsze, czy bardziej pobudzone,
• jak śpi,
• czy występują trudności z równowagą lub koordynacją,
• czy dziecko unika określonych bodźców,
• czy stale poszukuje mocnych wrażeń.

Pomocne są również informacje od nauczyciela, ponieważ dziecko może funkcjonować inaczej w domu i w grupie.

Najważniejsze informacje dla rodziców

Problemy z koncentracją u dziecka mogą mieć wiele przyczyn. Jedną z nich mogą być trudności w przetwarzaniu bodźców sensorycznych, ale nie należy zakładać tego bez odpowiedniej oceny.

Warto pamiętać, że:

• nie każde ruchliwe dziecko ma zaburzenia Integracji Sensorycznej,
• nie każde wiercenie się oznacza, że dziecko nie słucha,
• nadmiar bodźców może utrudniać koncentrację,
• zbyt niski poziom pobudzenia również może pogarszać uwagę,
• ruch może pomagać niektórym dzieciom się skupić,
• przypadkowe ćwiczenia sensoryczne nie zastępują diagnozy,
• problemy z koncentracją mogą wymagać konsultacji różnych specjalistów,
• najważniejszy jest wpływ trudności na codzienne funkcjonowanie dziecka.

Dziecko potrzebuje nie tylko polecenia, aby się skupiło, ale również warunków umożliwiających koncentrację. Odpowiednio przygotowane miejsce, krótkie komunikaty, przewidywalny plan, przerwy i właściwie dobrane wsparcie mogą znacznie ułatwić mu codzienne zadania.

Powiązane artykuły

• Co to jest Integracja Sensoryczna?
• Objawy zaburzeń Integracji Sensorycznej
• Diagnoza Integracji Sensorycznej – jak wygląda i kiedy warto ją wykonać?
• Na czym polega terapia Integracji Sensorycznej?
• Ćwiczenia Integracji Sensorycznej w domu
• Nadwrażliwość sensoryczna u dziecka
• Podwrażliwość sensoryczna u dziecka

Najczęściej zadawane pytania – problemy z koncentracją u dziecka

Diagnoza i terapia Integracji Sensorycznej w Niepołomicach

Jeżeli problemy z koncentracją u dziecka występują razem z nadmierną potrzebą ruchu, nadwrażliwością na dźwięki, unikaniem dotyku, trudnościami z równowagą, gryzieniem przedmiotów albo problemami z wyciszeniem, warto rozważyć konsultację ze specjalistą.

W Centrum Rozwoju ISkierka w Niepołomicach prowadzimy diagnozę oraz indywidualną terapię Integracji Sensorycznej dla dzieci. Każdy plan wsparcia przygotowujemy na podstawie potrzeb dziecka, obserwacji jego reakcji oraz wyników przeprowadzonej diagnozy.

Centrum Rozwoju ISkierka
ul. Ułanów 17A
32-005 Niepołomice

Umów konsultację lub sprawdź dostępne terminy

Skontaktuj się z Centrum Rozwoju ISkierka